Kwartalnik Kongregacji Genealogicznej

Szlachta okolic Częstochowy


Status Korzeni sprawia, że pismo adresowane jest do wąskiego kręgu odbiorców. Staramy się ukazywać przestrzeń kulturową Kamienicy Polskiej i najbliższych okolic w sposób przystępny, nie ukrywajmy jednak, że ambicje naukowe nie są nam obce. Ostatnio o egzemplarze kwartalnika upomniała się Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi. O związkach Kamienicy Polskiej z Łodzią świadczą wymownie życiorysy wielu kamieniczan. Mieszkańcy tkackiej kolonii pod Częstochową zasilili łódzki przemysł tekstylny; majstrowie tkaccy z naszej miejscowości produkowali płótno m.in. dla Tytusa Kopischa, pioniera łódzkiego włókiennictwa. Można powiedzieć, że do Łodzi było kamieniczanom o wiele bliżej w wieku XIX niż obecnie.

Kolejnym segmentem naszych badań są dzieje rodzin szlacheckich egzystujących w okolicach Częstochowy, Koziegłów, Żarek i Siewierza na przełomie XVIII i XIX wieku. Dobra szlacheckie, które w XIV-XVIw. należały do kilkunastu znaczących rodów, ulegają w XVII i XVIIIw. daleko posuniętym procesom rozdrobnienia i podziału. na przełomie XVIII i XIXw. pojawia się wiele rodzin wcześniej nieznanych - na skutek koligacji, transakcji ekonomicznych oraz z powodu politycznych zawirowań. Utrata niepodległości w 1795 roku, przejście rejonu Siewierza pod panowanie Prus, wojny napoleońskie, utworzenie Królestwa Polskiego pod berłem carów, to kolejne etapyprzemian społecznyczno-demograficznych. Po upadku powstania listopadowego pojawia się tzw. nowa szlachta, która zawdzięcza swą karierę ( a więc i herby ) wiernej służbie dla cara. Klęska powstania styczniowego przyniosła nowe przetasowania. Dla wielu dawnych rodów oznaczała klęskę ekonomiczną i całkowitą marginalizację w życiu publicznym. Dwa średniowieczne rody: Błeszyńscy herbu Oksza oraz trepkowie herbu Topór na przełomie XVIII i XIXw. zachowuja co prawda swą pozycję w rejonie Częstochowy, ale widać już skutki pruskiej a potem rosyjskiej dominacji. Wpływowi są np. protestanccy Wyttkowie ze Stradomia i Gorzelni, rodzina obcego pochodzenia herbu Witte. Edward Wyttek dwukrotnie żonaty (z Bertą Hentschel, następnie Augustą Besthorn ) posiadał folwark zacisze na stradomiu. W roku 1824 Edward Wyttek określany jest jako wójt Kamienicy Polskiej. Właścicielką Błeszna jest wówczas wdowa po Kazimierzu Benedykcie Skorupce herbu Korwin, Ewa z Kiełczewskich, primo voto Jeziorkowska. Błeszno otrzymała w dożywocie od któregoś z Jeziorkowskich. Najprawdopodobniej Tadeusza, syna Stanisława Jeziorkowskiego, sędziego pokoju. epitafium stanisława Jeziorkowskiego znajduje się w najstarszym kościele Częstochowy, kościele św.Zygmunta. Jeziorkowski zmarł 7 maja 1827r. wmurowane jest na lewo od głównego wejścia. Ufundowała go żona. jeziorkowski był odznaczony orderem św.Stanisława, pełnił funkcję posła powiatu częstochowskiego. dodajmy, iz powiat częstochowski stworzyli prusacy po 1795r. w ramach rejencji Prus Południowych.

Interesujące wiadomości o szlachcie okolic Częstochowy, w tym także o mało nam znanej rodzinie Kiełczewskich zawdzięczamy materiałom archiwalnym opublikowanym przez Elżbietę Sęczys z zasobów Heroldii Królestwa Polskiego: Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861. (Warszawa 2000). Urodzona w Kotowicach Antonina Kiełczewska ( córka Andrzeja i Zuzanny z Domaniewskich) w 1816r. wzięła ślub z Janem Ujejskim herbu Gryf, urodzonym w Kwaśniowie w Olkuskiem, obrońcą przy sądzie pokoju powiatu radomskiego. Magdalena Kiełczewska, siostra wspomnianej Antoniny, była pierwszą żona Sebastiana Ujejskiego. Bracia Ujejscy wzieli sobie za żony siostry Kiełczewskie? Co ciekawe, sebastian urodził sie w parafii Poczesna. Sęczys podaje nazwę miejscową: Kijany. Takiej w rejonie Poczesny nie ma, natomiast dzięki penetracji dokumentów dotyczących górnictwa dowiedzieliśmy się, że było pole zwane kijasy. Wydaje się, że to nazwa jakiegoś dawnego folwarku. po śmierci Magdaleny, Sebastian ożenił sie ( w Mstowie 15 czerwca 1829r.) z Marianną Małuską, córką jana i Joanny z Zaborskich, urodzoną w Pstrokoniach w powiecie szadkowskim. z tego małżeństwa dwaj synowie i trzy córki. zapewne ożenek sprawił, że Ujejski stał sie właścicielem małus Wielkich. Niestety, nie wiemy, jakie pokrewieństwo łączy Ewę de domo Kiełczewską ( 1 voto Jeziorkowską 2 voto Skorupkową) z Magdaleną Antoniną. O sporze Wyttka z Ewą Skorupkową i o roli, jaką w tym sporze odegrała mapa sporządzona przez Feliksa Chądzyńskiego piszący te słowa informował uczestników VIII ogólnopolskiego seminarium historyków sztuki "Dwór Polski" w Kielcach jesienia ub. roku. Dzięki testamentowi Stanisława Jeziorkowskiego sporządzonym w 1827r. dowiadujemy się, że do majątku Błeszno należały także Brzeziny, Bór (osada leśna), Bugaj, Ostatni Grosz oraz Dąbie. Poznajemy koligacje rodzinne Jeziorkowskich. Chwalebnym gestem testatora było darowanie wszystkich długów włościanom. Świadkami testamentu byli Antoni Błeszyński, sędzia pokoju, dziedzic Wrzosowy, Antoni Psarski dziedzic Rędzin, Grzegorz Błeszyński z Huty Starej i Terrencjusz Abdank Kozubski, posądek powiatu częstochowskiego